Kunst van Charles Krafft

Zo hier en daar klinken al de geluiden: Kan die Arthur van Amerongen niet eens iets positiefs over Paraguay schrijven? Er is toch ook mooie natuur? En lieve mensen? Nou, berg je maar. Hieronder een verhaal over een nazi kolonie in Paraguay, dat het binnenkort te verschijnen boek niet haalde. Een cult van het Kwaad, dankzij de slechte zuster van Nietzsche. Streken daar ook normale mensen neer?

Inwonder van Nueva Germania

-door Arthur van Amerongen-

Ha die Joost, voor de gelegenheid maar eens een zwaar stuk, het is nu immers herfst bij jullie. Paranoia Paraguay verschijnt over twee weken en het was een zware bevalling, dat mag je gerust weten. In de eindfase zijn een aantal hoofdstukken gesneuveld: kill your darlings. Een daarvan was gebaseerd op de Amerikaanse cultheld David Woodard. David is net als ik gefascineerd door Nueva Germania, de Duitse nederzetting die tegen het einde van de negentiende eeuw door Elisabeth Nietzsche werd opgericht in Paraguay.

Ik fris even je geheugen op, Freundchen: de Duitse idylle in Paraguay begon in feite met de komst van Elisabeth Nietzsche, de zuster van Friedrich Nietzsche, en haar echtgenoot Bernhard Förster. Förster werd in 1843 geboren en studeerde geschiedenis, Duits en klassieke talen aan de universiteiten van Berlijn en Göttingen. Tijdens zijn studietijd vocht hij met het Pruisische leger tegen Oostenrijk, nam daarna deel aan de Duits-Franse oorlog van 1870 en kreeg het IJzeren Kruis. Hij begon zich steeds meer voor muziek te interesseren en werd lid van de Berlijnse Wagner-vereniging. In april 1880 publiceerde hij in de Bayreuther Blättern, de spreekbuis van de Wagnerianen, het stuk Richard Wagner als Begründer eines deutschen Nationalstils. Volgens Förster had de muziek van Wagner tot een wedergeboorte van de Duitse nationale stijl geleid. Wagner schreef in zijn dagboek “Ich bin der deutscheste Mensch, ich bin der deutsche Geist. Fragt den unvergleichlichen Zauber meiner Werke, haltet sie mit allem übrigen zusammen: Ihr könnt für jetzt nicht anderes sagen, als – es ist deutsch!”

Inwoner van Nueva Germania

Later schreef hij dat het Duitse volk zo ziek was, dat het leven in zijn stiefvaderland onmogelijk was geworden. Begin 1883 werd de leraar ontslagen wegens rabiaat antisemitisme en nam hij in Hamburg de stoomboot naar Montevideo. In juni 1883 kwam hij aan in San Bernardino, de eerste Duitse nederzetting in Paraguay. De bewoners maakten hem wijs dat Paraguay een paradijs was maar in het door de Drievoudige Alliantie-oorlog verwoeste land woonden enkel nog vrouwen, negentig procent van de mannen was gesneuveld. Twee jaar lang verdiepte Förster zich in de volksaard, het klimaat, de politiek, de flora, de fauna en de mogelijkheid van een arische landbouwkolonie en keerde dolenthousiast terug naar Duitsland, waar hij zich verloofde met zijn oude vlam Elisabeth Nietzsche Het echtpaar trouwde op 22 mei 1885, op de verjaardag van Wagner en emigreerde naar Nueva Germania. Bij de Nietzsches thuis was de Duitse filosofie en cultuur ingegoten met de paplepel, op een dwangmatige manier. Broer Friedrich noemde zijn zus emotioneel en bekrompen en gaf haar de bijnaam lama, naar een karakter in een kinderboek uit hun prille jeugd. Elisabeth, die niets begreep van het werk van haar broer, zou de belangrijkste vrouwelijke intellectueel worden van het nationaal-socialistische tijdperk. Friedrich Nietzsche moest niets hebben van zijn schoonbroer. Hij schreef aan zijn zus dat hij blij zou zijn als de antisemitische onderneming in Paraguay zou mislukken en noemde Förster de “ophitser van een smerige, perverse beweging.’

Na lang onderhandelen met de Paraguyaanse regering kocht het echtpaar grond aan de oevers van de Aguaray-mi rivier. Elisabeth woonde in een hotel in Asuncion terwijl Förster in de jungle zijn droomland schiep. Twee jaar later begroette hij zijn vrouw met geweerschoten, bloemen en brood met zout. Elisabeth schreef aan haar moeder: “God heeft Nueva Germania gezegend, hij heeft iedere Mark die wij bezaten vervijfvoudigd.” Friedrich Nietzsche schreef dat het echtpaar een klein vorstendom bezat en dat ze er een literaire salon hadden. Maar er woonden slechts honderdzestig Duitse kolonisten in Försters paradijs, plus 400 koeien, 70 paarden en een dozijn zwijnen. De zaken gingen slecht en hij moest voortdurend leningen bedelen in Asunción. De kolonisten wilden hem lynchen omdat hij zich niet aan zijn afspraken had gehouden en noemden hem de rattenvanger van Hamelen. Het leven in Nueva Germania was een hel. De spanningen in de gemeenschap waren op kookpunt gekomen, een kwart van de bevolking was overleden aan tetanus. In het pamflet Onthullingen over Dr. Bernhard Försters kolonie Nieuw-Germania in Paraguay uit 1889 wordt hard afgerekend met het echtpaar:

“De koloniseringwoede is als een plaag over onze bevolking gekomen en deze sluwe mensen misbruikten de situatie en vernietigden het Duitse levensgeluk in Paraguay. Geen andere natie kwam op het idee een dergelijk armzalig land als Paraguay te koloniseren. “

Förster pleegde zelfmoord in hotel Del Lago in San Bernardino op 3 juni 1989 met enige hulp van strychnine, morfine en drank. Naast hem lag een afscheidsbrief brief waarin Förster schreef dat het slecht ging met hem en dat hij zich ernstige zorgen maakte over de toekomst van zijn geesteskind Nueva Germania. Zijn vrouw Elisabeth Nietzsche schaamde zich diep voor de wanhoopsdaad en regelde een valse overlijdensverklaring. Daarin stond dat haar echtgenote stierf aan een hartaanval, veroorzaakt door een zenuwinzinking.

De Führer zou Förster niet vergeten, vijfenveertig jaar later. Op 5 mei 1934 gingen nazibonzen Alfons Sachs en Henrik Himmler (geen familie van Heinrich) aan boord van de SS Peru met als eindbestemming Zuid Amerika. Ze voelden zich vereerd met hun missie. Ze droegen een Griekse urn bij zich, met daarin heilige Duitse aarde. Hun opdracht was deze aarde naar het hart van de Paraguayaanse jungle te brengen. Tijdens de plechtige ceremonie rond het graf van Förster stonden een paar van straat geplukte schoolkinderen. Het zegel van de urn werd verbroken en de aarde van het vaderland werd uitgestrooid. Op het graf staat: hier ligt met God, Bernhard Förster, oprichter van de kolonie Nueva Germania.

Elisabeth Nietzsche nam alleen de leiding over en Nueva-Germania eindigde in 1891 in een faillissement. Elisabeth keerde nog een keer terug naar Duitsland en probeerde tevergeefs Friedrich mee te krijgen naar Paraguay. Die mocht niet mee omdat krankzinnigen niet op schepen werden toegelaten. In 1892 verliet Elisabeth Paraguay voorgoed, berooid en ontluisterd terug naar Duitsland waar ze haar zieke broer verzorgde. Na diens dood bekommerde zich over de schriftelijke nalatenschap van haar broer. Op 2 november 1933 werd ze bezocht door Adolf Hitler, die haar adoreerde. Elisabeth stierf op 8 november 1935 in Weimar, kreeg een staatsbegrafenis van de Führer en werd begraven naast haar broer in Röcken.

Er bleven 25 families achter in Nueva Germania. Ze waren te arm om de terugreis te betalen.

Ik vind Nueva Germania fascinerend, geobsedeerd als ik ben door megalomane projecten met catastrofale afloop. Is er iets mooiers dan have en goed te verlaten voor een droom?

David Woodward

De eerder genoemde David Woodard komt in maart volgend jaar met een indrukwekkend boek over Nueva Germania. David Woodard (1969) raakte in de ban van Nueva Germania tijdens het lezen van het eerder genoemde “Forgotten Fatherland: The Search for Elisabeth Nietzsche,” een boek uit 1992 van Ben MacIntyre, een journalist van de Times in Londen. Woodard was diep onder de indruk geraakt door zijn eerste bezoek aan Nueva Germania. Hij bezocht Nueva Germania met de Amerikaanse cineast Kenneth Anger, die in 1963 de cultfilm Scorpio Rising regisseerde en auteur is van klassieker Hollywood Babylon.

De afgelopen twee jaar werkte David met steun van de Zwitserse Eiger-stichting (waarin de erfgenamen van de Hesse-familie zitten) in Schloss Wiesenburg in Duitsland aan zijn boek dat wordt uitgegeven door uitgeverij Blumenbar in München. David pendelde tussen het kasteel en Villa Silberblick in Weimar. Hier woonde Elisabeth vanaf 1887 met haar krankzinnig geworden broer. In Silberblick bevinden zich de Nietzsche-archieven. Henry van de Velde ontwierp de woonkamer van de villa, waar een portret van Elisabeth Nietzsche hangt, gemaakt door Edvard Munch.

In de lente van 2006 gaf Woodard in heel Duitsland lezingen over Wagner, Elisabeth Nietzsche en Nueva Germania. De koloniale expeditie van 2006 eindigde in oktober met een uitvoering van Tannhäuser op 1 november in Asunción. Dit was de eerste keer dat er een opera van Wagner in het land werd opgevoerd. Musici uit Brazilië en Europa werden ingevlogen, het stuk werd uitgevoerd door dirigent Diego Sánchez Haase, daarna was er een korte uitvoering in Nueva Germania, geredigeerd door Woodard. Woodard groeide op in Santa Barbara in Californië en studeerde aan het conservatorium van San Francisco Conservatory of Music. Van 2000 tot 2006 was David de muzikale leider van the Los Angeles Chamber Group, een ensemble van 14 leden.

Woodard componeerde een zeven minuten durend volkslied voor Nueva Germania, getiteld “Our Jungle Holy Land”. Het Juniper Hills High School Choir voerde het stuk uit in 2004, in samenwerking van de San Francisco Opera Company en Cirque du Soleil. Woodard was burgemeester van woonplaats Juniper Hills in Californië en ging een stedenband aan met burgemeester Ceferino Zena van Nueva Germania, gesteund door Wolf-Siegfried Wagner, de achterkleinzoon van Richard Wagner.

De stedenband werd verder gesteund door Nicanor Duarte Frutos, de laatste Paraguyaanse president, het Goethe-Institut in Los Angeles, de “Plasticos-Foundation”, het tijdschrift “Der Freund” van de Zwitserse schrijver Cristian Kracht, en door de culturele afdeling van de ambassade van de Demokratische Volksrepublik Korea in Paraguay.

Thee

Woodard wil als een eigentijdse Fitzcarraldo een operahuis bouwen in Nueva Germania en daar het werk van Wagner laten uitvoeren. Om de plaatselijke economie van de straatarme kolonie nieuw leven in te blazen, produceert en exporteert Woodard samen met de plaatselijke marxistisch-leninistische boerenpartij “Campesinos”, de nieuw ontwikkelde “Elisabeth Nietzsche’s Yerba Mate”-Thee. Nueva Germania is de geboorteplaats van yerba maté, een kruid gebruikt wordt voor een opwekkende thee waaraan heel Argentinië, Paraguay en Bolivia verslaafd is. Yerba mate komt voor in de boeken van William S. Burroughs, een van de helden van Woodard. In Queer wordt het pepkruid aangeprezen als een mirakeldope, en het duikt ook op in The Naked Lunch. De thee werd in 1886 door Federico Neumann in Nueva Germania ontwikkeld, een zeer ingewikkeld proces. Daarvoor groeide yerba mate het alleen in het wild, en ontkiemde het zaad enkel in vogelmagen. Het duurt een jaar om het kruid te rijpen en vervolgens te drogen.

Kunst van Charles Krafft

Kunstenaar Charles Krafft ontwierp de verpakking voor de Nietzsche-thee. Krafft is bekend van de Adolf Hitler Teapot, handgranaten in Delfts Blauw, en een bord dat herinnert aan het bombardement op Dresden in 1945. Zijn keramiek konijn met de pootjes in de lucht en een stiletto in de rug, heel “The Sal Mineo Bunny.” leverde woedende reacties op van dierenactivisten en de kunstenaar werd bedreigd met aanslagen. Dan zijn er nog de borden, gemaakt van de as van dierbaren, pottenbaksels van Smith & Wessons en Berettas. De meest curieuze is een machinegeweer van steen, met daarop een tekst van Hermann Göring: Wanneer ik het woord cultuur hoor, grijp ik naar mijn wapen. Charlie woonde in Amsterdam om de kunst van het beschilderen van Delfts-Chinees porselein te leren. Hij huurde een ruimte boven Hanky Panky’s Tattoo Museum” en ontmoette een Hell’s Angel genaamd Uno, die al drie jaar op de techniek studeerde.

Woodard heeft een neus voor zaken die geen breed draagvlak hebben in de samenleving. In het cultblad Der Freund van Christian Kracht schreef Woodard een enorm stuk over de Kimjongilia, de officiële Bloem van Noord-Korea, dat Woodard bewierookt als een soort Aziatisch Sparta.

Hij componeerde in 2001 een prequiem, een niet-liturgisch stuk dat wordt uitgevoerd tijdens iemands verscheiden, voor Timothy Mcveigh. Het stuk van 12 minuten heette Ave Atque Vale Heil en Vaarwel en was opgedragen aan McVeigh, verantwoordelijk voor de bomaanslag in 1995 op de Alfred P Murrah Federal Building, met 168 doden en honderden gewonden. Woodard wilde het op de avond van voor diens executie opvoeren bij de poorten van Terre Haute in Indiana, waar McVeigh vast zat. De gevangenis gaf geen toestemming en Woodard week uit naar een nabijgelegen katholieke kerk, waar hij het stuk uitvoerde, 12 uur voor de executie.

Woodard noemde McVeigh een geweldig maar misleid talent. Hij vergeleek hem met Jezus Christus, met dezelfde Messiaanse kwaliteit, maar noemde zijn daad, verschrikkelijk: “Ik wil hem troosten door mijn muziek, zijn geest verheffen. McV was 33 en werd door de hele werd veracht tijdens zijn executie, net als Jezus. De manier waarop hij zichzelf heeft gedragen na de aanslag is onvoorstelbaar bedachtzaam en gestructureerd, ik denk dat hij een hommage verdient.” Woodard wilde de inwoners van Oklahoma City niet shockeren: ik vind het verschrikkelijk voor hen, maar mijn stuk heeft geen verband met die misdaad. Het is voor de persoon die er achter zat en zijn huidige omstandigheden.”

Kunst van Charles Krafft

Het stuk was aanvankelijk gecomponeerd voor Jack Kevorkian, de arts uit Michigan die hulp verleende bij zelfdoding. De titel was aanvankelijk Farewell to a Saint. Het stuk is bedoeld voor twee trompetten, twee trombones, een tuba en cimbalen. De eerste twee secties van Ave Atque Vale, bedoeld voor strijk, blaas en een bariton, was geïnspireerd op de Siciliaanse componist Giacinto Scelsi’s Aion en Wagneriaanse aria’s als Liebestod.

Woodard componeerde overigens ook requiems voor een verpletterde reiger en voor iemand die verongelukt was in een kabelbaan, ik bedoel maar.

In 1984 publiceerde Woodard in eigen beheer The Unmentioned, een obscuur boek over de Master Great Cultural Figure (”The secret is the secret / Sincerity is the word”). In diezelfde tijd begon hij te corresponderen met William S. Burroughs, zijn absolute held. Hij componeerde een militair fanfarestuk, gebaseerd was op Mark Twain’s postuum uitgegeven verhaal The War Prayer. In 1996 wist hij zijn held Burroughs overtuigen mee te werken aan de Droommachine. Een exemplaar daarvan werd geëxposeerd in de tentoonstelling “Ports of Entry: William S. Burroughs and the Arts,” in het Los Angeles County Museum of Art. Het jaar daarna ontwikkelde Woodard verschillende modellen van een elektronische wensmachine. De Dreamachine is gebaseerd op een gedicht uit 1959 van beatdichter Byron Gysin en later uitgewerkt door William Burroughs, in diens boek The Western Lands. Er valt geen touw aan vast te knopen maar heel simpel gezegd gaat het om een gemotoriseerde cilinder die ronddraait en een stroboscopisch effect veroorzaakt en beelden in de kijkers hoofd schildert. Woodard exposeerde zo’n machine in september 2007 in het Droommuseum van Freud, dat gevestigd is in het geboortehuis van Lou Salomé in Sint Petersburg. Tot de klanten van de droommachine behoorden Kurt Cobain, Iggy Pop en de zanger Beck. Woodard wil een fabriek bouwen in Nueva Germania waar de Droommachine wordt gebouwd, waarmee de plaatselijke economie gesteund kan worden.

Pero bueno. Je kan veel zeggen over David Woodard maar niet dat hij saai is. Paraguay trekt vreemde snuiters aan, dat mag inmiddels wel duidelijk zijn. Gelukkig zijn er veel kamers in het huis van de God van Paraguay.

Onder dictator Stroessner ontstond een levendige handel in paspoorten voor buitenlanders. Corrupte ambtenaren brachten op die manier 24 miljoen dollar het land in. Een paspoort kon tot 12.000 dollar kosten. De duurste waren de diplomatieke paspoorten die tot 50.000 dollar konden oplopen. De International Herald Tribune plaatste in 1986 een advertentie waarin werd opgeroepen om de titel van Paraguayan Honorary Consul te kopen.

Auguste Ricord, de Franse drugsbaron die werd geportretteerd in The French Connection, smokkelde voor 145 miljoen dollar heroïne van Marseille naar New York via Paraguay. Hij hield kantoor in een nachtclub in Asunción. In 1972 werd hij uitgeleverd aan Amerika. Ricord gebruikte de privé-landingsbaan van de latere president Rodriguez, bijgenaamd de Minister van Smokkel.

De Italiaanse terroristen van de Armed Revolutionary Nuclei die het treinstation van Bologna opbliezen op 2 augustus 1980 vluchtten naar Paraguay. De aanslag van deze obscure neofascisten kostte 85 mensen het leven.

Kroatische anticommunistische terrorist Miro Baresic vluchtte naar Paraguay nadat hij de Joegoslavische ambassadeur in Stockholm had vermoord. In Asuncion gaf Baresic les in oosterse vechtsporten aan de militaire academie. Hij viel uit de gratie bij Stroessner toen hij per ongeluk de Uruguyaanse ambassadeur in Paraguay vermoordde in plaats van de Joegoslavische.

Georges Watin, bijgenaamde Jakhals pleegde een paar mislukte aanslagen pleegde op president De Gaulle en leidde vervolgens een onbekommerde oude dag in Asuncion. De auteur Frederick Forsyth had lange gesprekken met hem in de stad en schreef daarna de thriller “The Day of the Jackal.”, over een complot van de OAS om de Gaulle ter vermoorden. Het boek werd succesvol verfilmd.

De lijst is schier oneindig: Josef Mengele, Martin Bormann, Eduard Roschmann en honderd andere leden van ODESSA woonden in Paraguay. En, last but not least, Frans Stekel Meijer, de Heineken-ontvoerder.