LeCorbeau zou het zelf niet zo zeggen, daar is hij te netjes voor, maar wij zeggen het voor hem: De overheid naait u met de OV chipkaart! LeCorbeau is het proefondervindelijk gaan vaststellen door dezelfde ritjes met strippenkaart en OV chip te doen, en stelde vast hoe duivels de OV Chip logica werkt; stukje bij beetje ontfutselt de overheid u geld zonder dat u het merkt. Leest en huivert.

Lezen wordt flink duurder

-door LeCorbeau-

Leesratten reizen graag per trein. De combinatie NS en boeken is dan ook al jaren opgelegd pandoer. Wie zich altijd tussen de rails verplaatst, heeft meestal ook voor- en natransport nodig. Met de OV-chipkaart dreigt dat een kostbare geschiedenis te worden. Toegegeven, de kaart is makkelijk en niet iedere reiziger in tram, bus en metro gaat meer betalen. Maar voor grote groepen reizigers betekent het nieuwe systeem een flinke aderlating.

Als nieuws- en opiniejunk reis ik ook graag met het OV. Het streekvervoer wel te verstaan. Redelijk voorspelbare reistijden – meer dan met de trein – en altijd een stapeltje tijdschriften bij de hand. Spotgoedkoop is de bus niet. Toch vallen de kosten nog altijd mee als je eerlijk onder ogen ziet wat een auto werkelijk kost. En ook de prijsvergelijking met de trein kan het streekvervoer meestal prima aan. Alleen lopen, fietsen of brommen is goedkoper.

De toets van de praktijk

Binnenkort is het uit met pret. Een steekproef in Zuid-Holland leert dat de bussende medemens op een aantal heel gebruikelijke ritten momenteel aanzienlijk meer betaalt. Momenteel? Betaalt, tegenwoordige tijd? Sinds de grote overgang in Rotterdam, bestaan OV-chipkaart en Nationale Strippenkaart naast elkaar. Daardoor is een reële vergelijking van de kosten van beide systemen mogelijk geworden; de reiziger kan proefondervindelijk vaststellen op welke manier hij het voordeligst uit en thuis is. Maar deze praktijktest had eerder moeten plaatsvinden, mét een publicatie van de resultaten.

Als een van de weinige politieke partijen besteedt GroenLinks op internet aandacht voor klachten over prijsverhogingen. De landelijke GL-pagina, op http://www.ov-chipklacht.nl/site/198/index.html, stelt teleur.

Het gebruik van de ov-chipkaart is in de meeste gevallen duurder dan de strippenkaart. Dit komt bijvoorbeeld omdat de mogelijkheid om binnen anderhalf uur heen en weer te reizen voor hetzelfde tarief beperkt zijn.

Dat is niet helemaal gelukkig gekozen voorbeeld. O, het klopt zeker. Maar het verdwijnen van deze mogelijkheid raakt de meeste reizigers niet. Het zal vooral nadelig uitpakken voor bejaarden die vanuit hun wijk het winkelcentrum een paar haltes verderop bezoeken, boodschappen doen en binnen anderhalf uur weer thuis zijn. Een onbedoeld mazzeltje, dat al een kwart eeuw bestaat. De service heeft nooit bestaan om ‘korte retourtjes’ te faciliteren, maar moest onvermijdelijk in het leven worden geroepen ten behoeve van overstappende reizigers. De bestuurder of controleur op de tweede bus, tram of stadsbus kan aan de hand van het tijdstempel uitsluiten dat de overstapper in werkelijkheid een zwartrijder is.

Maar hier heeft GL absoluut een punt:

De kosten van de rit worden berekend op basis van de afgelegde afstand. Niet alle lijnen rijden de optimale route, terwijl de kosten voor de langere route worden berekend. Dit geldt met name voor de bus.

Toch dringt de afdeling Rotterdam http://rotterdam.groenlinks.nl/rotterdam/groenlinks-presenteert-top-10-klachten-over-ov-chipkaart meer door tot de kern: de groenlinksers uit Rotjeknor claimen dat de reiziger in veel gevallen reiziger veel duurder uit is, tot wel dertig à veertig procent. Dat geldt ook op routes waar de bussen niet door woonwijken slingerend de stad door rijden.

Dit is nu precies waar Le Corbeau het over wil hebben. Het project is mislukt als OV-reizigers op grote aantallen heel gebruikelijke ritten met zulke extreme prijsstijgingen worden geconfronteerd.

Even rondkijken in Leiden e.o.

We beginnen onze steekproef in Wassenaar, met de duurste villawijken van Nederland, maar ook een modaal dorp met modale forensen, scholieren, bejaarden en zelfs bijstandtrekkers. Deze praktijktest is helaas voor een klein gedeelte virtueel. Sommige bedragen zijn bij benadering, omdat de website 9292ov.nl nog niet geladen is met alle tariefgegevens.

Een ritje van de Wassenaarse ‘hoofdhalte’ Van Oldenbarneveltweg naar Den Haag Centraal kost nu 4 strippen. Dat is € 1,92 bij gebruik van een 45-strippenkaart vol tarief. Chippen kost € 2,08. Deze prijs bestaat uit een basistarief van, in dit geval, 75 cent plus een kilometertarief van 12,7 cent, vastgesteld door de provincie Zuid-Holland. Weinig indrukwekkend, zult u zeggen maar toch al ruim 8 procent duurder. Dat is zeker 6% boven de inflatie. Daarbij moeten we bedenken dat de belangenvereniging ROVER zich behoorlijk druk maakt over een kostenstijging van 17% in drie jaar, exclusief inflatie. Let wel, deze prijsontwikkeling heeft betrekking op reizen met de strippenkaart. (http://www.spitsnieuws.nl/archives/binnenland/2009/09/reiziger_betaalt_17_procent_te.html)

Willen we op Den Haag Centraal niet op de trein stappen, maar verder de stad in, laten we zeggen naar de Spuistraat, dan kost dat onder het regime van de strippenkaart niks extra. Maken we gebruik van de chipkaart, dan komt er naar schatting nog 20 cent bij. De teller staat nu op € 2,28 voor een reisje dat ook anders € 1,92 had gekost. Om maar te zwijgen wat het kost als we verder willen naar bijvoorbeeld de beroemde Haagse Markt. Ook de ritjes van de Wassenaarse Van Oldenbarneveltweg naar de Katwijkse Boulevard (halte Vuurbaakplein) en het station Leiden Centraal gaan € 2,08 kosten in plaats van € 1,92. Stappen we in Wassenaar in bij haltes die verder van Den Haag, Katwijk of Leiden gelegen zijn, maar op dit moment wel in dezelfde zone liggen, dan betalen we nog iets meer. Per kilometer komt er 12,7 cent bij. En ook hier geldt natuurlijk dat we weer duurder uit zijn als we iets meer willen dan een standaardritje van het centrum van Wassenaar-Dorp naar het centrum van Katwijk of het station in de stad.

In Leiden maken we een mooie wandeling (altijd wat te zien). In de Breestraat gekomen, zijn we het zat en we pakken de bus richting Alphen a/d Rijn, via Koudekerk. Opnieuw stempelen we vier strippen. Hadden we nu gechipt en uitgestapt bij de halte Begraafplaats, dan waren we precies vier cent duurder uit geweest: € 1,96. Op het oog een tariefvoorbeeld volgens het boekje. Maar let op: inwoners van Koudekerk die met de trein aankomen in Leiden en naar huis willen, zullen duurder uit zijn. Opnieuw gaat het om € 2,08 (plus ruim 8%).

“Eerlijker en verfijnder”

De concessiehouder (in de meeste gevallen: een provincie of een grote stad) en de regeringspartijen verdedigen zich tegen dit soort praktijkbevindingen door te zeggen dat het nieuwe systeem veel eerlijker en veel verfijnder is. Wie bijvoorbeeld van de uiterste oostgrens van zone A naar de uiterste westgrens van zone B reist, profiteert voor die rit maximaal van het zonesysteem van de strippenkaart (of zijn huidige abonnement). Ook overstappers zijn in veel gevallen onder het zoneregime relatief goedkoop uit, zoals we hebben gezien. Wie veel korte ritjes maakt, kan de komende tijd juist flink besparen. De chiplobby heeft hiermee een punt; dat kun je inderdaad fair play noemen. En de suggestie die van hun exegese uitgaat, is natuurlijk: de eerste categorie reizigers heeft 25 jaar lang te goedkoop gereisd.

Maar de conclusie blijft staan: op veel heel gebruikelijke ritten worden reizigers in het streekvervoer met extreme prijsstijgingen ineens geconfronteerd. Voor deze mensen zijn de druiven goed zuur. Bovendien beperkt het zich niet daartoe. Sommige lokale ritten (binnen één huidige zone) zonder overstappen vallen ook vies tegen.

Nog enkele rekenvoorbeelden

Station Alphen a/d Rijn – Paddestoelweg (een heel gebruikelijke stadsrit)

strippen 2 = 0,96 chippen 1,37

Station Alphen a/d Rijn – Saffierstraat (idem)

strippen 2 = 0,96 chippen 1,27

Alphen Ridderhof – Leiden Korevaarstraat (rit van een gebruikelijk centraal punt in Alphen naar dito punt in Leiden)

strippen 5 = 2,40 chippen 2,73

Deze rit is niet alleen duidelijk duurder, maar de prijs schiet verder omhoog als binnen Leiden nog verder wordt gereisd na overstappen

Leiden Korevaarstraat – Boomgaard Boskoop (nabij het centrum van het dorp)

strippen 6 = 2,88 chippen 3,31

Ook hier blijft weer buiten beschouwing dat de overstaphalte Korevaarstraat veelal eerst moet aangereden per stadsbus of andere streekbus

De trein dendert door

Reken er maar niet op dat protesten als die van GroenLinks Rotterdam enig effect zullen hebben. De invoering van de OV-chipkaart kost namelijk veel meer dan verwacht. In een nieuwe, gisteren gepubliceerde noodkreet ramen de vervoerbedrijven de extra investeringen op 200 miljoen euro. http://www.nd.nl/artikelen/2009/oktober/08/vervoerders-ov-chipkaart-kost-veel-meer

Het bericht is het jongste in een reeks. Precies een jaar geleden meldde De Pers dat, volgens een onderzoekcommissie, vervoersbedrijven zoals de Rotterdamse RET en het GVB (Amsterdam) aan de chipkaart sinds 2006 ongeveer 100 miljoen euro meer kosten hebben gehad dan de 249 miljoen euro die was begroot. Daarnaast hebben de rijksoverheid en de provincies in totaal enkele honderden miljoenen in het project gestoken. Ook bij hen loopt de rekening op. Zij draaien op voor tenminste een deel van de extra kosten die zijn gemaakt om het hackerproof-gehalte van de kaart op te voeren en voor het uitstel van de invoering. Want ook dat kun je berekenen: men gaat ervan uit dat het aantal zwartrijders in een regio drastisch omlaag gaat zodra de kaart daar is ingevoerd. Voor wat het waard is – gaat die zwartrijder toch voortaan lekker lopen.

Laten we, voor het verdere gemak van dit artikel, aannemen dat de projectkosten grofweg zo’n 1 miljard euro belopen. Een zwaktebod van Le Corbeau? Te lui om meer research te doen? Ach, de overheid weet het zelf ook niet precies: http://www.mdweekly.nl/912693/huizinga-laat-kosten-van-ov-chip-weer-onderzoeken. De vetste factuur komt op het bordje van de belastingbetaler – verstokte automobilisten die in het OV nog niet dood gevonden willen worden, betalen mee. Dat is een politieke keuze, maar de communicatie ter zake had wel wat indringender gemogen.

Hetzelfde geldt trouwens ook voor de beveiliging van het OV als zodanig. Het heeft niets met de chipkaart an sich te maken, maar incidenten van aangevallen en zelfs neergestoken buschauffeurs blijven elkaar opvolgen.

Niet getest + verzet stukgepolderd + geen communicatie = mislukt

Daarmee lijkt de kans klein dat concessiehouders gevoelig zullen zijn voor klachten van passagiers, die bijvoorbeeld eisen dat het basistarief of de kilometerprijs omlaag gaat.

Maar deugt dat, dat ze dat niet zullen zijn? Nee. Mobis, de brancheorganisatie van openbaar-vervoerbedrijven, stelde twee jaar geleden dat de invoering van de OV-chipkaart “opbrengstneutraal [gebeurt], en per saldo gaat de reiziger dus niet meer betalen dan nu. We gaan er juist vanuit dat het aantal reizigers toeneemt door de OV-chipkaart.” http://www.nu.nl/economie/1255833/kilometerprijs-stijgt-door-ov-chipkaart.html Het citaat is al vrij oud, maar het is een principe-uitspraak die ook steeds vanaf het Binnenhof heeft geklonken.

Pikant detail is de manier waarop klachten een cirkelgang door de Polder maken. De ziel die klaagt, meldt zich veelal op http://www.ov-loket.nl/. Deze site wordt beheerd door ROVER. Een melding wordt in eerste instantie beantwoord met de standaardreactie dat deze aandachtig wordt bekeken en ingebracht in het overleg met de autoriteiten. Wie vervolgens doorvraagt, krijgt het advies de klacht ook nog even voor te leggen aan de concessiehouder (voor het streekvervoer in Leiden e.o. is dat de Provincie Zuid-Holland). Wanneer deze reageert, gebeurt dat met de toevoeging dat het tariefsysteem is vastgesteld in overleg met… ROVER.

Nu in de praktijk blijkt dat OV-reizigers op grote aantallen heel gebruikelijke ritten met prijsstijgingen worden geconfronteerd, is het project mislukt. Akkoord: de ICT is uitgebreid getest en gaandeweg verbeterd, de chipkaart is gekraakt en er wordt (hopelijk) iets aan gedaan. Maar het echte testen, zoals het reizen door uw Le Corbeau door de regio Leiden, is uitgebleven. De OV-consument is met een kluitje het riet in gestuurd. En ROVER heeft zich laten inpolderen door de machthebbers.

Tineke Huizinga stond erbij en keek ernaar.