Joost Niemöler zag vorige week de beste film die hij ooit gezien heeft, namelijk Das Weisse Band van Haneke, en dus is de vraag wat de beste film is die Arthur van Amerongen ooit gezien heeft. Het gaat dan uiteraard over seks en geweld in films en over de vraag of er ook rechtse films zijn. Nou niet als je Elsbeth Etty mag geloven.

J: Hé man, daar, hoe is die. Dat zal jij ook wel es hebben, dat je een film zag die maar niet uit je hoofd wil. Ik heb dat nu net. Maar ik vind het heel moeilijk om erover te praten. Dat zal wel met elkaar te maken hebben, dat het nog niet is uitgewerkt. Het gaat om de laatste film van Michael Haneke: Das Weisse Band. Een zwartwit film over een Duits dorp in de jaren voor de eerste wereldoorlog. Het broeit. Er worden aanslagen gepleegd op mensen en niemand in het dorp weet hoe het zit. Ik ga je niet vertellen hoe het afloopt natuurlijk, dat is zonde. Het vertelperspectief is tamelijk bizar. Er is een stem van een oude man, hij blikt terug op de jaren dat hij in het dorp leefde en dat die gebeurtenissen er waren. Als onderwijzer van vroeg in de dertig is die man te zien in de film. Maar hij is niet de hoofdfiguur. Hij is in de film één van de figuren. In de meeste scènes komt die onderwijzer niet eens voor. Haneke is beroemd omdat bij hem de camera niet beweegt. Of bijna niet. Hij zet de camera neer voor een mooi beeld, en daarbinnen bewegen zijn personen. Dat is heel vreemd, want vandaag de dag beweegt de camera altijd, hoe bibberiger hoe beter. En dan zijn er de dialogen. Die zijn gestileerd en toch niet kunstmatig. Ik zat helemaal te trillen van de opwinding in de bioscoop omdat die dialogen zo vreselijk goed waren, en ook zo vreselijk goed gespeeld. Het gaat telkens over macht. Wie heerst over wie. Het blijkt uiteindelijk anders te zijn dan je denkt. De manipulatie blijkt in handen te liggen van de slachtoffers. Nu heb ik al een hele hoop verteld, maar nog steeds niet wat Das Weisse Band zo verschrikkelijk goed maakt, in al zijn trage benauwenis, dat je er niet los van komt. Ik was gewoon jaloers, ik dacht; zo te kunnen schrijven! Hieronder een fragmentje. Misschien zegt het iets, dat kan ik niet meer beoordelen.

A: Lacombe Lucien, dat is een van de films waarvan ik ondersteboven was. http://en.wikipedia.org/wiki/Lacombe_Lucien Mijn vaste thema´s, nietwaar, joden, nazi´s, het dunne draadje tussen goed en fout. Haneke heeft daar ook iets mee. Ik was 15 toen ik Lacombe Lucien zag. Anderzijds zag ik in die tijd Bilitis van David Hamilton en die vond ik ook indrukwekkend maar dan kwam eigenlijk enkel door al die blote juffrouwen die door een bos of weiland dartelden, daar kon je mij destijds voor wakker maken hoor. Film en muziek, daar draaide het bij mij om in de puberteit. Het was het referentiekkader, nietwaar, indruk maken bij meisjes met die zinloze kennis. Ik had geen brommer, dat werkte natuurlijk in mijn nadeel. Maar goed, films die op mij indruk maakten destijds: Clockwork Orange, Turks Fruit, Salo,120 giornate di Sodoma, Il Conformista, China Town, Le locataire, Les Valseuses, 1900, Serpico, Taxi Driver, Midnight Cowboy en zo kan ik nog wel even doorgaan. Dat was een mooie tijd, dan kwam je helemaal hieper uit de bios en dan moest je iets gaan doen, meestal werd dat dan maar weer bier drinken. Ik ging in de jaren zeventig weekeinden naar Parijs en dan bekeek ik gewoon acht films, vooral klassiekers. Film en muziek waren mijn leven, lieve Joost, waarschijnlijk om te ontsnappen aan de moordende verveling van de Veluwe. Het is natuurlijk helemaal goed met me gekomen, met als gevolg dat ik steeds minder door film gefascineerd ben. Ik vrees dat de films ook steeds minder worden, de jaren zeventig waren volgens mij een absoluut hoogtepunt. Zelfs de Coen-brothers zakken af naar een gemakzuchtig en bedenkelijk niveau. Haneke, dat is inderdaad wel een verhaal apart. Heb jij KEMBDD al gezien, schijn top te zijn.

J: Goh, Lacombe Lucien, nooit van gehoord. Het leest in je link wel als een film die je zou moeten zien. Oorlog, ik ben er dol op in films. Geweld ook. Seks weer een stuk minder. Ik heb niks tegen seks hoor, en ook niks tegen porno, integendeel, maar om nou in een film twee bloterikken in bed te zien liggen, en dan komt er altijd muziek aan te pas en dan krijgen ze ineens haast, en dan liggen ze weer met een sigaretje naast mekaar. Zo saai! Je gaf een heel rijtje films die je goed vond, nou daar kunnen we snel klaar over zijn, vond ik ook allemaal goed. Ik zag Turks Fruit met mijn eerste meisje, of nee, dat werd niks, met dat meisje, maar toen wel even, zo’n film brengt je toch op ideeën. Verder is het best een aardige film, zeker voor Nederlandse begrippen. Maar waarom dan weer z’n lul in z’n rits komt vast te zitten in de auto, en dat daar dan weer een tangetje aan te pas moet komen en dan lachen, dat is dan weer zóóó Nederlands. Geef mij het boek maar. Nederlanders kunnen geen ernstige films maken. Of het wordt dan weer gekunsteld, artistiek, pathetisch. Dat is bij Haneke niet het geval. Overigens deel ik je mening niet dat het met de films tegenwoordig allemaal zoveel minder zou zijn. Ik vind met name dat er tegenwoordig erg veel goede acteurs zijn, met als topper Sean Penn, die zelfs in een mindere film, als Milk nog geweldig is. Werd er vroeger op dat niveau geacteerd? En dan heb je nog die ouwen, zoals Robert de Niro, of Al Pacino, het is het begin van een lange rij goed tot steengoed. Ik ga nog steeds vaak naar de film, zeg een keer of drie, vier per maand nog wel. Die Coen Brothers zijn wat minder, daar heb jij dan wel weer gelijk in, overgewaardeerd. Maar neem Inglourious Basterds, de best bekeken film in Nederland van dit jaar. Zalen vol. Ik zag hem in Tuschinsky en na afloop stond het publiek op om te klappen. En dat was toch een hele vreemde, hele gewaagde film, ontzettend origineel, verwarrend, grappig en erg tegelijk. Nee hoor, de film is enorm in ontwikkeling. Wat ik wel erg vind zijn al die populaire films met dingen die niet kunnen. Reizen in de tijd, geestverschijningen, die shit. Dat is echt een ziekte geworden. Ook onbekende films zijn soms erg goed. Zo zag ik laatst Frozen River op dvd.

Over mensensmokkel aan de grens tussen de VS en Canada in een indianenreservaat. Onderkant samenleving. Gewoon meegepikt uit de videotheek. Zo goed! Ik heb nog wel wat over Das Weisse Band te vertellen trouwens, die blijft maar in mijn hoofd rondspoken, maar dat komt zo wel. Help me onthouden!

A: Zeg, loop jij niet wat achter qua porno-ervaring, dat doet me toch erg denken aan de jaren zestig, die “porno” die jij beschrijft. Mij kan het niet goor genoeg zijn, Blacks on Blondes, de wraak van de slaven, daar zouden ze bij GroenLinks eens naar moeten kijken. Het is altijd wel vreemd omdat vier van die zwarte reuzen in zo een motelkamer te zien, met hun sokken nog aan, en vaak ook nog de sportschoenen. Ik heb Milk pas nog gezien, kostte me een eurootje, op straat, bij Santi. Ik kan me nog goed herinneren dat die gast vermoord werd, zat toen om mij onbekende redenen tot aan de bovenarm in de homoscene. Ik vond Penn weergaloos, ik moet bij hem altijd erg denken a John McEnroe, van die mensen die ineens kunnen ontploffen, mijn verloofde heeft dat ook. Zijn er eigenlijk rechtse films, schiet me ineens te binnen. Paul Verhoeven zou je een beschaafde rechtse filmer kunnen noemen, ik heb Zwartboek hier in Asuncion in de bios gezien, een voormalige seksbioscoop aan het Plein van de Helden, nu zitten godverdomme de Zevendag Adventisten er in. Liep er gisteren even langs, gebedsgenezing, een brullende neger uit Colombia op het podium, huilende kindjes, yuk. In Zwartboek zitten zoveel fouten, dat wil je niet weten, ik let daar altijd op. Wel leuk vind ik dat Verhoeven net zo goed als ik zo bezig is met dat goed en fout. Oh ja, al die films met Charles Bronson destijds, die waren rechts, maar ik vind dat toch meer voor proleten. Ik bedoel dus slimme rechtse films, valt Haneke eigenlijk in die categorie?

J: O ja, goed dat je me nog even herinnert aan Haneke. Elsbeth Etty heeft in de NRC een lang stuk geschreven dat de film van Haneke alleen maar bewijst dat we in een patriarchaat (raar woord) leven, of althans toen leefden, of althans dat zou Haneke proberen te bewijzen met die film, kortom Haneke zou links zijn want hij denkt er net zo over als Etty. Etty probeert op die manier mijn Haneke af te pakken. Ze heeft er zoals gewoonlijk weer helemaal niks van begrepen. Zeker, er zijn verschrikkelijke mannen in die film, ze koeieneren, ze moraliseren, ze plegen ontucht, maar zijn de vrouwen minder erg dan? En de kinderen? Die zijn pas echt duivels! Ja, ik kan je hier de plot niet verklappen, maar ik wil wel zeggen dat net als bij alle films van Haneke niemand precies weet hoe het zit, en dat er zeker niet alleen maar een rechte lijn loopt van de oorzaak, d.w.z. de man, naar het gevolg, de vrouwen en de kinderen die worden gepakt, of van de baron in het dorp, naar de ondergeschikten. Integendeel; in dat dorp houdt iedereen elkaar gevangen in een wanhopige poging macht te krijgen over een situatie die als drijfzand is. Je kan ook zeggen: Ze slaan zich zo goed en kwaad als het gaat door een verschrikkelijk leven heen. Maar het kwaad is er ook. Ze schamen zich bij de NRC zo over dat stuk van Etty dat ze het niet op de online versie hebben gezet. Bovendien heb jij de film niet gezien, maar ik verzeker je; als jij hem hebt gezien (zwerven er nog geen illegale kopieën rond) dan ga jij zeker niet zeggen: Er is goed en er is kwaad in die film. Er is alleen maar kwaad. En er is onkunde. En je begrijpt heel goed dat aan het einde iedereen uitkijkt naar de Grote Oorlog waarop het allemaal tot een ontlading kan komen. Verder gaat die film ook over mijn voorouders die uit net zo’n benauwend Luthers dorp kwamen als dit. Niet dat ik er bij was, maar toch. Die Luthersen moeten toch minstens zo verschrikkelijk zijn geweest als die Calvinisten en die bevindelijken, alleen daar hoor je hier maar weinig over. Daarvoor moet je dan weer films van Bergman zien.

A: Bergman, Fanny en Alexander, ook een meesterwerk hoor. Tsja, Elsbeth Etty, ik doe het nog liever met die kale broer van haar, dat is trouwens ook een rat van het zuiverste water, net als al dat andere PvdA geteisem uit Mokum. Elsbeth Etty, Anet Bleich, hoe lang nog? Dat orakelt maar door, wie leest dat nog? En dan inderdaad zo een film van Haneke gaan claimen. Er loopt in Nederland een hele domme Jodin rond, Solange Leibovitch of zo, ze schrijft wel eens voor de Groene. Enfin, die heeft een heel essay geschreven over Seinfeld, dat die sitcom helemaal niet over Joden ging maar over neuroten in New York! Hoe krijg je dat voor elkaar! Seinfeld gaat enkel en alleen over Joodse neuroten, je moet wel een enorme Joodse neuroot met een gigantisch bord voor je kop zijn om dat niet te zien. En dat mormel schreef 3 pagina´s vol over haar ontdekking. Nou, ik heb dus heel lang in Jodonia gewoond en met een vaste groep Joodsche meisjes keken we in Tel Aviv elke week naar Seinfeld, ik had toen een wat andere humor en vond die meisjes eigenlijk ook wel lekker. Enfin, ik word weer helemaal kwaad van die Solange, wat een dweilnaam trouwens ook. Goed, dat komt allemaal omdat jij over die enge Etty begon. Nu ben ik helemaal van slag.

J: Je hebt gelijk Arthur, het spijt me, ik had niet over Elsbeth moeten beginnen. Zaten we net zo lekker over mooie films te beppen, komt die heks er weer tussendoor fietsen. Maar nu ga ik je nog kwaaier maken: Volgens mij gaat Seinfeld inderdaad eerder over de neuroses van New York dan over Joodse mensen, dus wat er in de Groene stond van dit tante –die ik verder helemaal niet ken hoor- dat was gewoon helemaal waar. Ik bedoel, verwar je het niet met die Woody Allen, trouwens ook dat gaat volgens mij meer over New York dan over Joods dit en dat. Nou ja, jij zal wel weer gelijk hebben, ik heb nooit Joodse meisjes gehad, niet om het een of ander hoor, maar het kwam er gewoon niet van. Ook niet met meisjes uit New York geloof ik. Je begrijpt, ik probeer je aandacht een beetje weg te trekken van deze heikele tweespalt tussen ons door maar over meisjes in het algemeen te beginnen, terwijl het eigenlijk over films ging. Goeie actrices zijn weer zeldzaam, hoe komt dat dan weer?

A: Met goeie actrices is het net als met goeie schrijfsters. Tot mijn schande moet ik opbiechten dat ik nauwelijks boeken van auteurinnen lees. Vroeger wel: Hannes Meinkema, Anja Meulenbelt, de waanzinige Joke Smit, Mensje van Keulen, Xaviera Hollander. Dat moest dan weer van mijn toenmalige vriendin Astrid en die was feministisch of zo, dat had je toen rond 1975. Over dat Jodengedoe rond Seinfeld wil ik het niet meer hebben, volgens mij ben jij gewoon een huisvriend van Solange, I smell a mouse in the house. Ik ken trouwens wel een hele goeie actrice en dat is/was Simone Signoret, en met name in La Vie devant soi, die Joodse bordeelmama met dat Arabische jongetje, en Le Chat, met Jean Gabin, een waanzinnig beklemmende film. http://www.cinemovies.fr/fiche_film.php?IDfilm=9200

En ik was helemaal weg van Romy Schneider, vooral in die duistere films als Le Trio Infernal. Oh ja, ik ken wel een hele goeie schrijfster: Sue Townsend, die van Adrian Mole, al weet ik niet of ik daar nu nog om zou moeten lachen. Maar je kan mij dus niet van seksisme betichten. En ik moest laatst Paula van Isabel Allende lezen van mijn Paula, die moest er zo van huilen. Nou, ik vond het een zwaar kutboek. En zo is dat.